De wereld verzuipt in plastic afval. Het is tijd om daar iets aan te doen. Er drijft namelijk meer dan 150 miljoen ton plastic in de zee. En plastic afval kost namelijk het leven van meer dan een miljoen zeevogels per jaar. De afvalstroom aan plastic is een van de grootste milieuproblemen van onze tijd. Daarvoor zijn niet alleen de mensen verantwoordelijk die hun afval in de natuur weggooien, maar wij allemaal. Want we produceren allemaal afval.
Slechts een fractie wordt gerecycled
Het wereldwijde recyclingpercentage voor plastic afval ligt erg laag. Een heel deel van het plastic afval gaat naar de verbrandingsinstallaties. En nog eens een heel deel komt op de stort terecht. De rest wordt teruggevonden op het strand, langs de weg of in de maag van vissen.
Een aanzienlijk aandeel in deze milieuvervuiling is te wijten aan het gebruik van wegwerpproducten. “Wegwerpbekers behoren tot de tien meest voorkomende producten op de Europese stranden”, zegt Dr. Bettina Rechenberg van het Duitse ministerie van Milieu. Papieren bekers behoren daar net zo goed toe als plastic bekers. En dat is net zo problematisch, omdat deze bekers zijn bedekt met een kunststof laag, om te voorkomen dat ze zich volzuigen met de vloeistof. De coating maakt de bekers ongeschikt voor recycling. Daarom worden ook deze bekers verbrand of komen ze op de stort of in het ergste geval, in de natuur terecht. De toenemende wegwerpmentaliteit leidde de afgelopen decennia tot een enorme toename van de wereldwijde kunststofproductie en blijft groeien als we niets veranderen.
Consumenten willen dat er iets verandert
Uit onderzoeken in Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Spanje en Polen blijkt dat ruim driekwart van de mensen kritisch tegenover het gebruik van wegwerpplastic staat. In veel landen zijn bepaalde wegwerpproducten al bij wet verboden. Sinds 2021 geldt er in de EU een verbod op bepaalde plastic wegwerpartikelen, zoals rietjes, borden, bekers, bestek en wattenstaafjes. En sinds 2024 is het verboden om voor consumptie ter plekke plastic wegwerpbekers en -bakjes mee te geven. Ook moeten doppen van plastic flessen vastzitten aan de fles zelf, om te voorkomen dat ze als zwerfafval in het milieu terechtkomen.
Alternatieven voor wegwerpplastic
Er komen steeds meer innovatieve concepten en ongebruikelijke materialen op de markt. Of het nu om bamboe, palmblad of maïs gaat, hernieuwbare grondstoffen zijn erg in de mode en moeten voor een goed geweten zorgen. Aan de zogenaamd ecologische alternatieven kleven helaas ook drie nadelen.
Het eerste nadeel: voorwerpen gemaakt van bamboe bevatten meestal melamine. De synthetische hars dient als kleefstof om de plantenvezels bij elkaar te houden. Het probleem is dat bij temperaturen boven de 70 graden schadelijke formaldehyde vrijkomt, dat onder andere kanker kan veroorzaken. Bovendien kunnen deze borden, bekers, etc. niet worden gerecycled.
Het tweede nadeel: een wegwerpproduct maken van biologisch materiaal maakt de productie niet milieuvriendelijker. Voor de grondstoffen zijn enorme landbouwgebieden en waterhoeveelheden nodig. Vaak komt daar nog het gebruik van pesticiden bij.
Het derde nadeel: producten gemaakt van composteerbaar biokunststof worden zelden gebruikt voor compostering. Dit komt omdat de afvalsorteersystemen voor organisch afval een composteerbare beker niet kunnen onderscheiden van een standaardbeker en deze daarom uitsorteren. Ook sluiten veel composteerbedrijven bioplastics categorisch uit, omdat ze niet snel genoeg vergaan. Hierdoor komt bioplastics meestal bij het restafval terecht.
Geschikte materialen voor herbruikbare producten
Voor wie herbruikbaar wil gebruiken, is glas of keramiek meestal de eerste keuze. Maar in veel gevallen, bijvoorbeeld in stadions of voor drankjes-to-go, zijn deze materialen uitgesloten. In plaats daarvan wordt polypropyleen gebruikt. Het gaat hierbij weliswaar ook om een kunststof, maar de lange herbruikbaarheid maakt het verschil. Hoe vaker een polypropyleen beker wordt gebruikt, hoe kleiner de ecologische voetafdruk is. Bovendien kunnen dit soort bekers 100% worden gerecycled. Andere voordelen zijn dat polypropyleen bekers onbreekbaar en hittebestendig zijn en geen schadelijke weekmakers bevatten.
Bekers van oud koffiedik of koffiebessen
Ook op het gebied van herbruikbaar wordt gezocht naar alternatieve materialen die nóg milieuvriendelijker kunnen zijn. Bijvoorbeeld door geproduceerde afvalstoffen te gebruiken voor de productie van bekers. Het in Berlijn gevestigde bedrijf Kaffeeform produceert bijvoorbeeld koffiekopjes en bekers op basis van oud koffiedik en andere hernieuwbare grondstoffen, die met behulp van biopolymeren zijn verhard. De Australische nieuwkomer Huskee gebruikt het kaf (van de koffiebonen, dat bij de verwerking van koffiebessen als afvalproduct wordt geproduceerd, om kopjes en bekers te maken. De bekers worden in cafés over de hele wereld gebruikt.
Zonder statiegeldsysteem werkt het niet
Het principe van hergebruik werkt op twee manieren. Ofwel de klant neemt zijn eigen beker mee om te laten vullen. Of de door de verkoper uitgegeven producten komen op een plaats terecht waar ze worden gereinigd om daarna opnieuw te worden gebruikt. Om dit te garanderen is een statiegeldsysteem nodig.
Dat dit succesvol kan zijn, blijkt uit het voorbeeld van de coöperatie Deutscher Mineralbrunnen. Sinds 1969 worden hier uniforme herbruikbare flessen gebruikt door de aangesloten minerale bronnen. Als de consument een lege fles terugbrengt naar de drankenhandel, krijgt hij of zij het statiegeld terug. Van daaruit wordt de lege fles dan door de drankengroothandel naar de dichtstbijzijnde minerale bron gebracht, waar deze weer kan worden gevuld. Het maakt niet uit bij welke minerale bron de fles eerder werd gevuld.
Intelligente herbruikbare oplossing
Een benadering die o.a. bij bakkerijen en cafés die koffie-to-go verkopen kan worden toegepast. Tegen een toeslag voorziet een bedrijf de horecabedrijven van herbruikbare bekers. De verkoper overhandigt de bekers aan zijn klanten die daarvoor statiegeld betalen en neemt lege bekers terug, maakt ze schoon en gebruikt ze opnieuw, ongeacht waar of door wie ze eerder zijn gevuld.
Beste oplossing
De beste oplossing voor het probleem is niet de vervanging van afvalstoffen, maar het voorkomen van afval. En dat lukt, behalve door helemaal niet meer te consumeren, alleen door het zo lang mogelijk hergebruiken van de producten: herbruikbaar in plaats van wegwerp.
Bron: Meiko
Vergroot jouw kennis, verbeter de keuken
